Een groot deel van de literatuur en het onderzoek op het gebied van opvolging heeft uitsluitend betrekking op de overdracht van de leiding. Nochtans is de opvolging slechts compleet indien ook de eigendom wordt overgedragen.
Ten onrechte zou men kunnen denken dat de overdracht van eigendom minder emotioneel geladen is dan de overdracht van de leiding. Dit is in veel gevallen anders. Ook hier kunnen spanningen rijzen, bijvoorbeeld naar aanleiding van de vraag wie van de kinderen na de opvolging eigenaar zal worden of tegen welke waarde de eigendom van het familiebedrijf zal worden overgedragen 1.
Volgens Flören is bij de overdracht van de eigendom een evenwicht tussen rechtvaardigheid, betrokkenheid en bestuurbaarheid belangrijk (figuur 6) 2.
Figuur 6 – Overdracht van eigendom 3
Bron : Flören, 2003
De meeste ouders beschouwen rechtvaardigheid als een belangrijke pijler, waarop een opvolgingsregeling moet steunen. Hoe daar in een specifieke situatie vorm aan kan worden gegeven is soms een lastige stap. Vooral als er meerdere kinderen zijn terwijl er maar één kind het familiebedrijf voorzet. Daarbij komt nog dat voor niet-beursgenoteerde bedrijven de waarde sowieso moeilijk objectief is vast te stellen.
Bestuurbaarheid betekent hier dat de continuïteit van de onderneming zo goed als mogelijk wordt gewaarborgd. Voorkomen moet worden dat de financiële positie van de onderneming in gevaar kan worden gebracht als gevolg van de verspreiding van de aandelen over meerdere familieleden die niet alle werkzaam zijn in de onderneming. Over de rechten en plichten van de aandeelhouders kunnen in een familiestatuut of in de statuten van de onderneming regels worden vastgelegd. Ook is certificering van aandelen een goede optie.
Naast het zoeken van een juiste balans tussen rechtvaardigheid, betrokkenheid en bestuurbaarheid speelt het fiscale regime een belangrijke rol. De belastingwet- en regelgeving rondom overdracht van eigendom is dusdanig complex dat het noodzakelijk is om hiervoor deskundig advies in te winnen. In de Familiebedrijvenbarometer 2008 is onderzocht met wie de ondernemer spreekt over de bedrijfsoverdracht. Naast familie en vrienden scoort de accountant goed als gesprekspartner van de ondernemer. In de overdrachtsfase spreekt meer dan 80% met de accountant; deze is hiermee in de laatste fase de belangrijkste gesprekspartner. In de overdrachtsfase spreekt ook bijna 40% van de ondernemers met de bank. Dit komt waarschijnlijk mede doordat op dat moment de financiering van de overdracht een heel belangrijke zaak is.
In het onderzoek wordt (professionele) begeleiding van buitenaf haast onontbeerlijk geacht bij de overdracht van een onderneming. Een deskundige kan een onafhankelijke rol innemen, boven de partijen staan en een goed oog hebben voor alle factoren die een rol spelen. Gezien de complexiteit van de problematiek zal het zelfs meestal gaan om verschillende specialisten.
1 VAN DER EIJK, R.P., FLOREN, R. en JANSEN, S.F. (2004) Financiering van de bedrijfsoverdracht binnen familiebedrijven, Kluwer, Deventer, 32.
2 VAN DER EIJK, R.P., FLOREN, R. en JANSEN, S.F. , a.w., 33
3 VAN DER EIJK, R.P., FLOREN, R. en JANSEN, S.F. , a.w., 33
|
top 