Figuur 4 Opvolgingsalternatieven

Familie

Als de opvolging door een familielid mogelijk is, zal dat in veel gevallen de voorkeur
genieten. Professor John Ward1 ondervroeg een aantal ondernemers waarom zij voor een familie-opvolging kozen. Het belangrijkste motief bestaat blijkbaar uit kansen geven aan de kinderen. Hiermee wordt bedoeld dat hen de mogelijkheid wordt geboden zich op autonome wijze, dat wil zeggen als zelfstandig ondernemer, te ontplooien.

Verkoop

In bepaalde omstandigheden zal de verkoop van het familiebedrijf een alternatief zijn, dat men onder ogen moet (durven) zien. Voor vele familie-ondernemers zal dit geen gemakkelijke oefening zijn2. De oprichting en uitbouw van het familiebedrijf hield immers voor de meeste ondernemers niet alleen een financiële, maar ook een emotionele investering in. Bovendien vrezen zij dat de dynamiek en andere positieve eigenschappen van het familiebedrijf verloren zullen gaan bij de verkoop aan een ander (niet familie-) bedrijf. Ook kunnen nauwe banden met het personeel dikwijls een verkoop in de weg staan. Tenslotte hebben familie-ondernemers het er dikwijls moeilijk mee dat een koper de cultuur van het familiebedrijf zou veranderen of het bedrijf in een nieuw marktsegment zou positioneren.
Wanneer familie-opvolging onmogelijk is bij gebrek aan opvolgers of aan bekwame opvolgers, zal verkoop soms de enige uitweg zijn.

Externe Manager

Wanneer familie-opvolging niet mogelijk is en de familie het familiebedrijf niet wil verkopen, kan er een beroep worden gedaan op een externe manager om, al dan niet tijdelijk, de onderneming te leiden. Op deze manier kan de familie de controle over het familiebedrijf behouden, terwijl ze ook een oplossing heeft voor de leemte die op het managementvlak is ontstaan.
Externe managers stimuleren meestal de professionalisering van het familiebedrijf. Ook kunnen zij interessante nieuwe ideeën aanbrengen, die de groei van het familiebedrijf bevorderen.
Werken met een externe manager kan alleen succesvol zijn als er een groot wederzijds vertrouwen is tussen beide partijen. Dit is begrijpelijk: de familie vertrouwt haar voornaamste bezit toe aan een derde, terwijl deze laatste zijn carrière voor een stuk laat bepalen door de familie.
Bij de keuze van de externe manager dient te worden opgepast dat deze zich wel degelijk realiseert dat hij werkt in een familiebedrijf met alle voor- en nadelen van dien. Veel externe managers stellen zich radicaal op en geven weinig aandacht aan de familiefactor. Dit is zelden succesvol en eindigt dikwijls in een voortijdig ontslag van de professionele manager. Een goede externe manager zal de familie daarentegen beschouwen als belangrijke stakeholder, waarmee hij op een constructieve wijze omgaat.

Interim-Manager

In bepaalde gevallen kan het voor het familiebedrijf nuttig zijn een beroep te doen op een interim-manager. Deze laatste neemt het management van het familiebedrijf waar in afwachting van de familie-opvolgers, die dan voor hun taak worden klaargestoomd. Bovendien kunnen zij erg waardevol zijn als mentoren van de opvolgers. Studies hebben uitgewezen dat het beroep op zulke interim-managers vanuit bedrijfseconomisch oogpunt een uitstekende keuze kan zijn3.