Een opvolging kan niet slagen, indien de overdrager niet kan loslaten. De overdrager heeft werkelijk de sleutel voor een geslaagde opvolging in handen. Indien hij dwarsligt, zal het opvolgingsproces extra lang duren en niet erg soepel verlopen.
Het is bekend dat een aantal overdragers het moeilijk heeft om hun afscheid voor te bereiden en daadwerkelijk uit te voeren. Er is veel onderzoek gedaan naar de psychologische dynamiek die ten grondslag ligt aan weerstand tegen opvolging bij de overdrager.
Vooral Lansberg1 heeft op dit gebied baanbrekend werk verricht.

Voorbeelden van facetten waaruit psychologische weerstand tegen opvolging voortkomt:

• Oprichters van familiebedrijven hebben meestal een grote behoefte om macht uit te oefenen over anderen. Macht afstaan wordt door hen dan ook gepercipieerd als controle verliezen over het eigen lot.
  
  
• Leiders van familiebedrijven zijn dikwijls slecht in delegeren. Zelfs bij de kleinste beslissingen wensen zij inspraak. Dit leidt tot een overtrokken beeld van wat er kan gebeuren bij hun vertrek. Zij stellen zich de ergste rampen voor, die echter eerder in hun verbeelding dan in de realiteit bestaan.
  
  
• De opvolging komt voor veel ondernemers van familiebedrijven neer op verlies van hun identiteit. Een ondernemer identificeert zich meestal zeer intens met het door hem opgerichte familiebedrijf, dat als het ware een verlengstuk is van zichzelf en zijn plaats in zijn omgeving bepaalt. Het familiebedrijf loslaten betekent de eigen identiteit voor een stuk verliezen.

Zekerheid en Veiligheid

De psychologische weerstanden tegen de opvolging vloeien in een groot aantal gevallen voort uit het feit dat veel ondernemers fundamenteel onzeker zijn2. Hun onzekerheid zorgt ervoor dat zij hard werken, hun verantwoordelijkheden zeer ernstig nemen en geweldig gemotiveerd zijn om te slagen. Anderzijds zijn zij vaak bezorgd over de situatie van hun familiebedrijf en omtrent wat morgen kan gebeuren. Deze ongerustheid voedt hun angsten, die op hun beurt voeding geven aan het idee om niet los te laten.

Om op een constructieve wijze los te laten moet de overdrager zekerheid en veiligheid verwerven in vier gebieden:

• Een eerste gebied is dat van zekerheid omtrent de organisatie van het familiebedrijf.
  Het doel van elke familie-ondernemer zou moeten zijn het familiebedrijf ervoor klaar te stomen om zonder hem te functioneren. Dit betekent dat het familiebedrijf op een professionele wijze georganiseerd wordt en functioneert3. De bouwstenen hiervan vinden we terug in succesfactor nummer acht.
  
  
• Vervolgens zoekt de familie-ondernemer zekerheid op het persoonlijke financiële vlak. Familie-ondernemers hebben dikwijls hun leven lang hard gewerkt en zijn bezorgd om de financiële zekerheid. De sleutel tot financiële zekerheid is adequate financiële planning.
  
  
• Ten derde zoekt de ondernemer zekerheid op het vlak van zijn familie. Hier streven de ondernemers soms een soort valse zekerheid na. Zij hopen dat hun kinderen in hun voetsporen zullen treden en weigeren daarom halsstarrig de werkelijkheid onder ogen te zien, bijvoorbeeld wanneer hun kinderen ongeschikt zijn om op te volgen. Op die manier proberen zij hun kinderen te beschermen. Daarom is het voor de familie-ondernemer van het allergrootste belang de werkelijkheid onder ogen te zien wat zijn kinderen betreft. Door niet los te laten probeert men vaak de werkelijkheid te verdringen om zo de kinderen verder in bescherming te nemen. Dit houdt verband met de klassieke dilemma’s van de opvoeding. Het verdient dan ook aanbeveling de kinderen geen enkele speciale behandeling te geven in een familiebedrijf. Vitaal hierbij is dat de ouders volwassen verwachtingen hebben ten aanzien van hun kinderen en op hen dezelfde criteria toepassen als op andere personeelsleden.
  
  
• Ten slotte wil de ondernemer ook zekerheid op het persoonlijke psychologische vlak. Op een gracieuze wijze afscheid nemen is ook op het persoonlijke vlak voor veel ondernemers niet gemakkelijk. De mogelijkheid tot zelfreflectie zal voor de overdrager een belangrijk hulpmiddel zijn om het loslaten te vergemakkelijken.